Historia, która łączy pokolenia

Klub zrodzony z inicjatywy mieszkańców Zamościa

Hetman powstał w kwietniu 1934 roku. W części współczesnych zestawień pojawia się data 14 kwietnia, jednak niezależne archiwa regionalne potwierdzają przede wszystkim miesiąc i rok powstania, biało-zielono-czerwone barwy oraz środowisko zamojskiego Związku Strzeleckiego, w którym narodziła się idea klubu.

Spotkanie odbyło się w zamojskim Związku Strzeleckim pod przewodnictwem wicestarosty dr. Kornela Dawidowicza. Pomysł utworzenia drużyny piłkarskiej przedstawił Tadeusz Machlarz, późniejszy sekretarz, trener i kapitan zespołu. Finansowego wsparcia na starcie udzielili między innymi mecenas Zubowicz i rejent Krauze. Pierwszym prezesem został Kornel Dawidowicz, a wiceprezesem Antoni Moniak.

Zebrani przyjęli nazwę Klub Sportowy Związku Strzeleckiego „Hetman” oraz barwy biało-zielono-czerwone. Początkowo najważniejsza była piłka nożna, lecz szybko powstawały również sekcje bokserska, kajakowa, marszów forsownych i koszykarska.

Pierwsze mecze i rozwój sportowy

Zamościopedia wskazuje zwycięstwo 4:1 z WKS Zamość jako pierwszy mecz Hetmana. W archiwach zachował się również skład z derbowego zwycięstwa 3:2 z 1934 roku, opisywanego jako prawdopodobnie kolejne spotkanie młodego klubu. W 1935 roku zespół występował już jako SKS Hetman. 23 lipca 1936 roku zamościanie zmierzyli się z III. Kerületi TVE z Budapesztu, czołowym wówczas zespołem węgierskim. Mimo porażki 1:11 spotkanie przeszło do historii i zgromadziło około trzech tysięcy widzów.

W 1937 roku piłkarze awansowali do klasy A, najwyższego szczebla wojewódzkiego. W sezonie 1937/1938 zajęli ostatnie miejsce, dlatego kolejny rok przed wybuchem wojny spędzili w klasie B. Dalszy rozwój zespołu przerwała II wojna światowa.

Najstarsza część historii została opisana na podstawie zewnętrznych baz sportowych i regionalnych opracowań archiwalnych. Przy wydarzeniach z okresu międzywojennego zachowano ostrożność tam, gdzie źródła nie podają pełnej dokumentacji.

Trzy nazwy, jedna sportowa tradycja

Wojna przerwała działalność przedwojennego Hetmana, lecz piłka nożna szybko powróciła do Zamościa. Po 1944 roku środowisko sportowe organizowało się od nowa, a tradycję klubu kontynuowała Sparta Zamość. W 1946 roku doszło do połączenia Sparty z Zamojskim Klubem Sportowym.

Od 1950 roku zespół występował jako Unia Zamość. Był to klub wielosekcyjny – obok piłkarzy działali między innymi szczypiorniści, lekkoatleci i tenisiści stołowi. W sezonie 1955/1956 Unia dotarła do 1/8 finału Pucharu Polski: pokonała Spartę Kłodzko 4:2 oraz Kolejarza Ostróda 8:2, a odpadła dopiero po porażce 0:1 z Calisią Kalisz.

W 1956 roku przywrócono historyczną nazwę Hetman, a formalna rejestracja nastąpiła 17 kwietnia 1957 roku. Powrót nazwy zamknął okres powojennej reorganizacji i rozpoczął kolejną długą epokę w historii klubu.

Hetman staje się sportową wizytówką miasta

W latach 50., 60. i 70. Hetman rozwijał się nie tylko jako drużyna piłkarska, lecz jako duży klub wielosekcyjny. Działały w nim między innymi boks, piłka ręczna, koszykówka, siatkówka, tenis stołowy, lekkoatletyka, zapasy, szachy, akrobatyka, podnoszenie ciężarów i brydż sportowy.

W sierpniu 1968 roku Hetman połączył się z Technikiem i przez pewien czas funkcjonował jako klub cywilno-wojskowy. Od 1971 roku działał jako Międzyzakładowy Klub Sportowy Hetman. W latach 1974-1975 istniało aż dziewięć sekcji skupiających około 300 sportowców. Z czasem struktura była ograniczana; od 1987 roku w klubie pozostały już głównie piłka nożna i boks.

To właśnie w tej epoce swoją legendę budował Jan Janda, najskuteczniejszy zawodnik w historii Hetmana. Zamościopedia podaje, że w latach 1960-1978 rozegrał w barwach klubu ponad 700 spotkań i zdobył ponad 300 bramek, a 23 listopada 1975 roku zaliczył pięćsetny występ dla Hetmana. Ważną postacią wcześniejszych dekad był również Marian Skonecki, a w innych sekcjach klub odnosił sukcesy między innymi w boksie.

Międzynarodowe mecze i futbolowe święta

Do Zamościa przyjeżdżały drużyny zagraniczne oraz czołowe polskie zespoły. Takie spotkania budowały markę Hetmana i przyciągały tysiące kibiców.

Na przełomie lat 80. i 90. Hetman stworzył również jedną z najbardziej imponujących serii w swojej historii. Od końcówki rundy wiosennej 1989 roku do jesieni 1991 roku zespół nie przegrał u siebie 42 kolejnych spotkań ligowych na trzecim poziomie rozgrywkowym.

W 1990 roku do II ligi awansowała sekcja bokserska. Równocześnie piłkarze coraz wyraźniej zbliżali się do największego sukcesu w historii – awansu na drugi poziom rozgrywkowy.

Od końca złotej ery do ponownych narodzin

Spadek z II ligi w 2003 roku zakończył jedenaście nieprzerwanych sezonów na zapleczu najwyższej klasy. Hetman nadal grał na szczeblu centralnym, a w sezonie 2007/2008 zajął drugie miejsce w III lidze. Po reformie rozgrywek znalazł się w nowej II lidze, będącej trzecim poziomem krajowym.

Problemy finansowe i organizacyjne narastały. 16 marca 2010 roku klub wycofał drużynę z rozgrywek przed rozpoczęciem rundy wiosennej. Był to jeden z najbardziej bolesnych momentów w historii zamojskiego sportu.

Piłkarska tradycja nie zniknęła. Na bazie szkolenia młodzieżowego wystartował zespół AMSPN Hetman, rozpoczynając drogę od klasy A. W niespełna trzy lata drużyna nie przegrała meczu ligowego – zanotowała 69 zwycięstw i 6 remisów, wygrywając kolejno klasę A, klasę okręgową i IV ligę. Następnie przez dwa sezony występowała w III lidze.

W 2016 roku sekcję seniorską przejął KS Hetman. To właśnie od tego momentu rozpoczął się kolejny etap odbudowy klubu pod historyczną nazwą i herbem.